Kara pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego (SED)

Systemu dozoru elektronicznego jest nieizolacyjnym sposobem wykonania kary pozbawienia wolności wykonywanym przy pomocy odpowiednich urządzeń technicznych, w tym noszonego przez skazanego nadajnika. Odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego umożliwia skazanemu odbycie kary w miejscu do tego dopuszczalnym. Najczęściej będzie to miejsce zamieszkania, jak również będzie umożliwiało skazanemu podjęcie pracy zarobkowej czy kontynuowanie nauki.

Wykonywanie kary pozbawienia wolności w stacjonarnym Systemie Dozoru Elektronicznego następuje według określonego harmonogramu.

Kto może odbywać karę w ramach Systemu Dozoru Elektronicznego?

Odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego obejmuje:

  • skazanego, wobec którego sąd orzekł karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy (uwaga zmiana!), a nie zachodzą warunki recydywy specjalnej wielokrotnej przewidziane w art. 64 § 2 k.k.,
  • skazanego, wobec którego sąd orzekł karę łączną pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy (uwaga zmiana!),
  • skazanego, któremu wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno, nieprzekraczających w sumie jednego roku i 6 miesięcy (uwaga zmiana!).

Mowa tutaj o karze pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym, jak i o karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, której wykonanie następnie zarządzono.

UWAGA!

Mocą art. 15 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, od dnia 1 kwietnia 2020 r. zmieniły się warunki formalne uprawniające do skorzystania z instytucji dozoru elektronicznego.

Wcześniej odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego obejmowało skazanych, wobec których sąd orzekł karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku. Jednak obecnie, zgodnie z powyższą zmianą można odbyć karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy lub gdy suma kar pozbawienia wolności jest karą nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy.

Podkreślenia także wymaga, że odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego możliwe jest tylko wówczas, gdy będzie to wystarczające do realizacji celów tej kary. W sytuacji, w której skazany rozpoczął już odbywanie kary, zezwolenia można udzielić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego w zakładzie karnym.

Przesłanki wykonywania kary w Systemie Dozoru Elektronicznego.

Karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego można odbyć po spełnieniu następujących przesłanek:

  • jeżeli pozwalają na to warunki techniczne, tj. liczba i zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów (w tym jest dostępność ich obsługi),
  • jeżeli osoby wspólnie zamieszkujące ze skazanym uprzednio sporządzą na piśmie oświadczenie o wyrażeniu zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego przez skazanego w miejscu wspólnego zamieszkiwania (do oświadczenia osoby wspólnie zamieszkujące powinny dołączyć również oświadczenie o wyrażeniu zgody na udostępnianie swojego miejsca zamieszkania w celu przeprowadzenia kontroli wobec skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego),
  • po przedłożeniu przez sądowego kuratora zawodowego zebranych informacji dotyczących miejsca zamieszkania skazanego, w którym będzie on odbywał karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego wraz z opisem warunków niezbędnych do prawidłowego wykonywania kary w systemie SED, w tym warunków rodzinnych oraz socjalno-bytowych skazanego. Kurator zawodowy informuje osoby, które będą wspólnie zamieszkiwać ze skazanym odbywającym karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego o warunkach wykonywania tej kary, jak również o konsekwencjach tego sposobu wykonywania kary przez skazanego.

Gdzie należy złożyć wniosek o odbycie kary w systemie SED?

W sprawach związanych z udzieleniem zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego właściwy jest sąd penitencjarny, w którego okręgu skazany przebywa. Oznacza to nic innego jak tylko oznacza rzeczywiste miejsce pobytu skazanego – na wolności albo w zakładzie karnym, jeśli w nim przebywa.

Rozpoczęcie odbywania kary pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego oraz związane z tym obowiązki skazanego.

Rozpoczęcie wykonywania kary pozbawienia wolności w ramach Systemu Dozoru Elektronicznego następuje z dniem, w którym wobec skazanego uruchomiono środki techniczne niezbędne do wykonywania kary w tym systemie.

Jednocześnie tuż po wydaniu postanowienia w przedmiocie udzielenia zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie SED, skazany powinien otrzymać na piśmie szczegółowe pouczenie o przysługujących mu prawach oraz ciążących na nim obowiązkach związanych z wykonaniem dozoru elektronicznego, jak również o konsekwencjach naruszenia któregokolwiek z obowiązków.

Wśród obowiązków wskazanych w treści pouczenia znajdują się m.in.:

  • obowiązek przebywania we wskazanym przez sąd miejscu w godzinach ustalonych w harmonogramie,
  • udzielania wyjaśnień z przebiegu dozoru (w tym należy pamiętać o obowiązku poinformowania kuratora sądowego o rozpoczęciu wykonywania kary w SED w terminie 7 dni),
  • noszenia nadajnika,
  • odbierania telefonów kontrolnych w urządzeniu monitorującym,
  • dbania o powierzone mu elektroniczne urządzenie rejestrujące (wszelkie umyślne zniszczenia będą skutkować odpowiedzialnością karną oraz finansową), w tym informowania o wszelkich problemach technicznych oraz nie odłączania zasilania elektronicznego.
  • poddawanie się czynnościom kontrolnym poprzez m.in. wpuszczenie do miejsca zamieszkania, w którym zainstalowano rejestrator (kontrolę w zakresie odbywania kary wykonują pracownicy obsługi systemu dozoru elektronicznego bądź sądowy kurator zawodowy),
  • przestrzeganiu porządku prawnego.

Sąd może również nałożyć na odbywającego karę pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego obowiązki określone w art. 72 k.k.

Należy pamiętać, że w przypadku nieprzestrzegania warunków odbywania kary sąd może zamienić dozór elektroniczny na pobyt w zakładzie karnym.

Harmonogram odbywania kary.

System Dozoru Elektronicznego pozwala skazanym na realizację podczas wykonywania kary pozbawienia wolności innych celów, w szczególności:

  • świadczenie pracy,
  • wykonywanie praktyk lub korzystania z posług religijnych,
  • sprawowania opieki nad osobą małoletnią, osobą niedołężną lub chorą,
  • kształcenia i samokształcenia oraz wykonywania twórczości własnej,
  • korzystania z urządzeń lub zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych,
  • komunikowania się z obrońcą, pełnomocnikiem oraz wybranym przez siebie przedstawicielem, o którym mowa w art. 42 (osoba godna zaufania spośród przedstawicieli stowarzyszeń, fundacji, organizacji oraz instytucji wskazanych w art. 38 §1 kkw),
  • komunikowania się z podmiotami, o których mowa w art. 38 §1 kkw,
  • utrzymywania więzi z rodziną lub innymi bliskimi osobami,
  • korzystania z opieki medycznej lub udziału w terapii,
  • dokonania niezbędnych zakupów.

Wskazany harmonogram pozwala na ścisłe określenie godzin realizacji tych celów. Sąd penitencjarny określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany będzie mógł oddalić się z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie.

Jak wspomniałam powyżej, harmonogram sporządza sąd udzielający zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego. Jednakże z praktyki wynika, że sporządzenie własnego harmonogramu zawierającego realizację wyżej wymienionych celów oraz dołączenie go do przedkładanego w sądzie wniosku o odbycie kary w Systemie Dozoru Elektronicznego będzie mile widziane. W tym wypadku należy skrupulatnie ustalić godziny przebywania poza domem, cel, w którym skazany będzie przebywał poza domem, z uwzględnieniem czasu na dotarcie do miejsca odbywania kary. Z praktyki wynika także, żeby plan był sporządzony w sposób racjonalny (nie powinno się maksymalnie wykorzystywać dozwolonego czasu na przebywanie poza domem). Sąd wydający postanowienie w sprawie nie będzie związany sporządzonym we własnym zakresie harmonogramem. Może jednak wziąć sporządzony przez skazanego harmonogram pod uwagę przy ustalaniu własnego harmonogramu, traktując go jako wskazówkę.

Pozostałe publikacje