Prowadzenie pojazdów po spożyciu alkoholu cz. 2

Dzisiejszy wpis jest uzupełnieniem wpisu dotyczącego prowadzenia pojazdów po spożyciu alkoholu. Opisane zostały inne wypadki z tym związane czyli jazda po alkoholu po raz drugi, jazda rowerem, jazda po innych drogach niż publiczne, jazda po użyciu narkotyków, jazda pomimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. W tym wpisie wskazujemy także co zrobić żeby odzyskać zabrane nam wcześniej prawo jazdy, a także co zrobić by wymiar kary był dla nas możliwie najłagodniejszy z uwzględnieniem instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego.

  1. Jazda po alkoholu po raz drugi

Podstawa prawna art. 178a § 4 kodeksu karnego (dalej w skrócie: k.k.):

Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W przypadku kierowcy, wobec którego zastosowana kara nie przyniosła oczekiwanego skutku (ponieważ ponownie popełnił czyn zabroniony – drugi raz mimo ukarania prowadził pojazd pod wpływem alkoholu) stosowane kary będą surowsze. 

W doktrynie wskazuje się, że ustawodawca wprowadził nowy typ kwalifikowany przez wskazanie trzech alternatywnie określonych znamion kwalifikujących. 

  1. Pierwsze z nich stanowi przypadek recydywy ogólnej jednorodnej (popełnienie po raz kolejny czynu zabronionego). Uprzednie prawomocne skazanie za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., niezależnie od tego, na jaką karę sprawca został skazany, czy była to kara bezwzględna, a jeśli tak, jaką część kary skazany już odbył będzie wpływało na zwiększenie zagrożenia karą. Ustawodawca nie podaje tu żadnych terminów odpowiedzialności karnej, a więc można przyjąć, że sprawca czynu z art. 178a § 4 k.k. będzie ponosił taką zaostrzoną odpowiedzialność do momentu zatarcia poprzedniego skazania. 
  2. Drugim znamieniem przewidzianym przez ustawodawcę jest popełnienie jednego z trzech przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji lub takiego przestępstwa z części wojskowej k.k. w stanie nietrzeźwości lub odurzenia. Jest to rodzaj recydywy ogólnej niejednorodnej. 
  3. Kolejnym znamieniem jest popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Zatem nie wypełnia znamion przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. sprawca, wobec którego orzeczono zakaz prowadzenia w związku z popełnieniem wykroczenia. Orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów z art. 42 k.k. może nastąpić tylko w razie popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. 

UWAGA!

Może zdarzyć się, że nastąpi zbieg dwóch ww. znamion kwalifikujących – jeżeli sprawca został prawomocnie skazany za przestępstwo wskazane w art. 178a § 4 k.k. i został wobec niego zastosowany środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Należy także podkreślić, że nie poniesie surowszej odpowiedzialności na gruncie 178a § 4 k.k. sprawca skazany uprzednio za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, ale popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, jeżeli orzeczono wobec niego środek przewidziany w art. 42 § 1 k.k. w odniesieniu do innych pojazdów niż mechaniczne.

  1. Jazda rowerem pod wpływem alkoholu

… w Polsce jest zakazana. Tak stanowi art. 87 kodeksu wykroczeń (dalej w skrócie: k.w.), odnoszący się do kierujących się pojazdami (zarówno mechanicznym, jak i innymi). Przepisy wskazują też, że jazda po alkoholu rowerem ma miejsce wtedy, gdy we krwi rowerzysty jest od 0,2 do 0,5 promila alkoholu. Gdy wartość ta przekroczy pół promila, wówczas mamy do czynienia z jazdą na rowerze w stanie nietrzeźwości.

Jeszcze kilka lat temu konsekwencjami prowadzenia roweru pod wpływem alkoholu mogły być utrata prawa jazdy i kara więzienia. Obecnie przepisy są bardziej liberalne. W ich świetle pijany rowerzysta poruszający się po drogach publicznych nie popełnia przestępstwa. Jazda rowerem pod wpływem alkoholu nie grozi też już utratą prawa do poruszania się samochodem czy innymi pojazdami mechanicznymi. Nie otrzymamy też za nią punktów karnych oraz nie trafimy do więzienia. Należy natomiast liczyć się z mandatem, a w niektórych przypadkach także bardziej poważnymi konsekwencjami.

Podstawowa kara za jazdę rowerem po spożyciu alkoholu to mandat. Jego wysokość jest uzależnione od tego, czy prowadzimy pojazd:

  • po spożyciu alkoholu (od 0,2 do 0,5 promila), czy
  • w stanie nietrzeźwości (powyżej 0,5 promila).

Rowerzysta w stanie ,,po użyciu” popełnia wykroczenie, ale zagrożone grzywną bez określenia dolnej wartości (w praktyce: od 20 zł, teoretycznie do 5000 zł) lub aresztem do 14 dni. Dodatkowo sąd może, ale nie musi, orzec w przypadku rowerzysty zakaz prowadzenia pojazdów, ale nie dotyczy to pojazdów mechanicznych, czyli można co najwyżej dostać zakaz jazdy na rowerze. Natomiast rowerzysta, jadąc ,,w stanie nietrzeźwości” popełnia wykroczenie zagrożone pełną karą za wykroczenie – grzywną minimum 50 zł (maksymalnie 5000 zł) lub karze aresztu (maksymalnie 30 dni). Zakaz jazdy na rowerze może dostać, ale nie musi.

  1. Jazda po innych drogach niż publiczne

Przestępstwo prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości (lub pod wpływem środka odurzającego) opisane w art. 178a § 1 k.k., oraz wykroczenie prowadzenia samochodu po użyciu alkoholu (lub podobnie działającego środka) z art. 87 § 1 k.w. można popełnić tylko w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym. Pod pojęciem ruchu lądowego należy rozumieć wszystkie miejsca ogólnie dostępne dla uczestników ruchu drogowego, na których odbywa się rzeczywisty ruch pojazdów. Należą do nich:

  • drogi publiczne, a więc takie, które zostały zaliczone do jednej z kategorii dróg publicznych – drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne,
  • strefy zamieszkania, a więc obszary, na których wjazdy i wyjazdy są oznaczone znakami drogowymi ,,strefa zamieszkania”,

         pastedGraphic.png                         pastedGraphic_1.png

  • strefy ruchu, a więc obszary, na których wjazdy i wyjazdy są oznaczone znakami drogowymi ,,strefa ruchu”,

pastedGraphic_2.png

  • inne miejsca, które są ogólnie dostępne i na których odbywa się rzeczywisty ruch pojazdów, a zatem drogi wewnętrzne, dojazdowe, place, parkingi dostępne dla innych kierujących pojazdami, na których ten ruch rzeczywiście się odbywa.

W pojęciu ,,ruchu lądowego” nie mieszczą się drogi, place wewnętrzne, drogi dojazdowe niedostępne dla ogółu, np. wewnętrzne podwórko, plac czy droga wewnętrzna na prywatnej nieruchomości, do której nie mają dostępu inne osoby niż właściciel, jego rodzina i znajomi, czyli osoby wskazane przez właściciela.

Jak wynika z orzecznictwa, nie ma znaczenia, ,,czy oskarżony kierował pojazdem na ustawowo niezdefiniowanym >>dukcie leśnym<<, czy też na drodze posiadającej inną normatywną nazwę. Istotne jest, że odbywa się na niej ruch pojazdów, czy też ewentualnie pieszych i zachowanie oskarżonego zagrażało bezpieczeństwu komunikacji, która na tej drodze niewątpliwie się odbywa. Sam fakt, że, drogą, kierując samochodem, jechał oskarżony świadczy o tym, iż na drodze odbywał się ruch pojazdów”. 

Droga, po której pojazdem kierował oskarżony była bowiem w istocie drogą wewnętrzną, mimo iż znajdowała się w obrębie lasu. Na złożonych na rozprawie apelacyjnej zdjęciach wyraźnie widać, że droga ta jest relatywnie intensywnie użytkowana przez pojazdy. Świadczą o tym widoczne ślady kolein oraz to, że nawierzchnia drogi nie zarosła trawą. Fakt ten uzasadnia przyjęcie, że droga ta jest miejscem, w którym odbywa się ruch lądowy.

(Wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 01.04.2026 r., VII Ka 152/16, LEX nr 2132658)

  1. Jazda po wpływem narkotyków jest przestępstwem

Podstawa prawna art. 178a k.k.:

Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Zakwalifikowanie czynu jako przestępstwa wymaga sprecyzowania czym jest środek odurzający? 

Odpowiedź między innymi możemy znaleźć w treści z art. 4 pkt 26 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (dalej w skrócie: u.p.n.), z którego wynika, że środkiem odurzającym jest m.in. substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, w formie czystej lub w formie preparatu, która działa na ośrodkowy układ nerwowy. Szczegółowy wykaz tych środków odurzających znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychotropowych (art. 44f u.p.n.). 

Na uwagę zasługuje także wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30.08.2016 r. (VI Ka 460/16, LEX nr 2110917), w którym wyraźnie stwierdzono, że środkami odurzającymi są nie tylko te objęte u.p.n., ale również:

wszelkiego rodzaju substancje pochodzenia naturalnego lub syntetycznego oddziałujące negatywnie na ośrodkowy układ nerwowy, powodując stan odurzenia, np. substancje psychotropowe lub zamienniki środków odurzających. Również wiele leków, mimo nie objęcia ich definicją środka odurzającego zawartego w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, zależnie od swoich właściwości farmakologicznych może wywierać różny wpływ na sprawność psychomotoryczną kierowców, a zwłaszcza na koncentrację uwagi, jej podzielność, czas reakcji, zdolność do podejmowania decyzji, zdolność do dyskryminacji bodźców, koordynację ruchów, precyzję percepcji, odporność na zmęczenie i znużenie.

UWAGA!

Od osoby prowadzącej pojazd w stanie nietrzeźwości lub po wpływem środka odurzającego należy odróżnić osobę, która prowadzi w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka. Taka sytuacja została przewidziana w art. 87 § 1 k.w.: 

Kto, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych.

  1. Zakaz prowadzenia pojazdów a mimo to jadę…

Podstawa prawna art. 244 k.k.:

Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu (…), prowadzenia pojazdów, (…), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Niezastosowanie się do nałożonego wyrokiem środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów stanowi w konsekwencji popełnienie przez nas kolejnego przestępstwa. W konsekwencji trafiamy przed Sąd, który jest uprawniony do nałożenia na nas surowszej kary, skoro nie stosujemy się do pierwotnie nałożonego środka karnego. Niestosowanie się do nałożonych na nas zakazów prowadzenia pojazdów może skutkować nawet pozbawieniem nas wolności.

W doktrynie mówi się, że odpowiedzialności karnej podlega także ten, kto współdziała w naruszeniu zakazu sądowego, np. dyspozytor dopuszczający do prowadzenia pojazdu przez osobę pozbawioną prawa jazdy.

Prowadzenie w stanie nietrzeźwości pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, wbrew wcześniej orzeczonemu zakazowi prowadzenia takiego pojazdu, stanowi jeden czyn, wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k. i art. 244 k.k.
(Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26.08.2004 r., I KZP 11/04, OSNKW 2004/7-8/84)

  1. Blokada alkoholowa – co to jest?

Zamontowanie w aucie blokady alkoholowej umożliwi kierowcom skrócenie o połowę    orzeczonego wobec nich zakazu prowadzenia pojazdów. Taka możliwość istnieje od kilku lat. Kierowcy obarczeni orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych mogą skorzystać z dobrodziejstwa Sądu a dla nich udogodnienia, jakim jest tzw. blokada alkoholowa. 

Zgodnie z art 2 pkt 84 Ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – Blokada alkoholowa jest to urządzenie techniczne uniemożliwiające uruchomienie silnika pojazdu silnikowego i pojazdu szynowego, w przypadku gdy zawartość alkoholu w wydychanym przez kierującego powietrzu wynosi co najmniej 0,1 mg alkoholu w 1 dm3.

Podstawa prawną tego udogodnienia poza wyżej powołanym przepisem prawa jest także art. 182a kodeksu karnego wykonawczego (dalej w skrócie: k.k.w.), który wskazuje na warunki formalne ubiegania się o takie dobrodziejstwo ustawowe, tj.:

§ 1: Jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów był wykonywany przez okres co najmniej połowy orzeczonego wymiaru, a w przypadku zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego na podstawie art. 42 § 3 lub 4 Kodeksu karnego przez okres co najmniej 10 lat, sąd może orzec o dalszym wykonywaniu tego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową, o której mowa w art. 2 pkt 84 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110), jeżeli postawa, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz zachowanie w okresie wykonywania środka karnego uzasadniają przekonanie, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę nie zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. Przepis art. 182 § 1 stosuje się odpowiednio.

W związku z powyżej, aby ubiegać się o blokadę alkoholową należy spełnić dwa warunki:

  1. temporalny, czyli związany z upływem ściśle wskazanego w ustawie czasu wykonywania środka karnego.

Przepis art. 182a § 1 k.k.w. może być stosowany tylko wówczas, gdy zakaz prowadzenia pojazdów był wykonywany przez okres co najmniej połowy orzeczonego wymiaru, a w przypadku dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów (orzeczonego na podstawie art. 42 § 3 lub 4 k.k.) – przez okres co najmniej 10 lat.

2. pozytywnej oceny kryminologicznej. 

Dokonanie pozytywnej oceny kryminologicznej wiąże się z ustaleniem, że postawa, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz zachowanie w okresie wykonywania środka karnego uzasadniają przekonanie, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę nie zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.

  1. Jak odzyskać zatrzymane prawo jazdy?

Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, na jak długo zatrzymano prawo jazdy. Jeżeli na krócej niż rok, to jeżeli minął już czas, na który zatrzymano prawo jazdy to należy złożyć wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w odpowiedniem urzędzie lub wykonać niezbędne czynności zdalnie z domu. Jedynie po odbiór dokumentu trzeba udać się osobiście do odpowiedniej placówki. Od czego jednak należy zacząć, by odzyskać prawo jazdy?

  • sprawdzenie ważności badań lekarskich i ewentualnych badań psychologicznych (w razie ich nieważności udanie się do odpowiedniego lekarza, by przejść badania i otrzymać orzeczenie),
  • wypełnienie wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy,
  • dokonanie opłaty za zwrot prawa jazdy,
  • udanie się do urzędu lub wysłanie niezbędnych dokumentów drogą mailową,
  • odebranie prawa jazdy w urzędzie.

Warto wiedzieć, że jeżeli prawo jazdy utraci ważność w czasie jego zatrzymania, to kierowca otrzyma nowy dokument, co wiąże się jednak z wyższą opłatą. 

Jeżeli prawo jazdy zostało zatrzymane na rok lub dłużej, to sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Po upływie czasu, kiedy obowiązywał zakaz kierowania pojazdami, kierowca musi przejść egzamin sprawdzający kwalifikacje, czy ponownie może do egzaminu teoretycznego i praktycznego na prawo jazdy. Co więcej, w razie zatrzymania prawa jazdy z kilkoma kategoriami należy zdać egzaminy praktyczne i teoretyczne dla każdej kategorii. W tym miejscu nasuwa się jeszcze pytanie, co się dzieje w sytuacji, gdy sąd orzeknie zakaz prowadzenia pojazdu na dokładnie 12 miesięcy (wykroczenie) lub 1 rok (przestępstwo)? Czy wówczas kierowca musi zdawać ponownie egzamin na prawko jazdy? Na szczęście dla takiego kierowcy, nie musi on przystąpić do egzaminu, lecz otrzyma prawo jazdy po wypełnieniu wniosku i ewentualnym przeprowadzeniu badań lekarskich lub psychologicznych. Przepisy prawa wyraźnie mówią, że obowiązek ten dotyczy osób, których zakaz prowadzenia był dłuższy niż jeden rok. W związku z tym powinien on złożyć wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy i spełnić warunki określone dla osób, które utraciły dokument na mniej niż rok.

Więcej informacji można znaleźć pod adresem: https://www.gov.pl/web/gov/odzyskaj-zatrzymane-prawo-jazdy [dostęp: 24.09.2020 r.].

  1. Prowadzenie pojazdu po alkoholu – warunkowe umorzenie postępowania

Kierowca zatrzymany przez policję w zw. z prowadzeniem pojazdu pod wpływem alkoholu może usłyszeć propozycję dobrowolnego poddania się karze. Policja w porozumieniu z prokuratorem wyznaczy nam karę, na którą wyrażamy zgodę i w oparciu o to powinniśmy uzyskać orzeczenie wskazanej kary.

Nie zawsze jest to jednak najkorzystniejsze z punktu widzenia kierowcy rozwiązanie. Innym sposobem obrony w przypadku jazdy pod wpływem jest warunkowe umorzenie postępowania. Rozwiązanie to ma charakter probacyjny (kierowca poddany jest próbie) i może być zastosowane wobec kierowcy po uprzednim złożeniu przez niego wniosku do sądu. 

Zgodnie z art. 66 § 1 kk.,

Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sprawca przede wszystkim musi być osobą niekaraną za przestępstwo umyślne. Ponadto, sąd będzie badał w jakich okolicznościach doszło do popełnienia przestępstwa oraz jakie sprawca miał stężenie alkoholu we krwi. Oczywistym jest, że dużo łatwiej osiągnąć korzystne zakończenie postępowania w przypadku, gdy stężenie alkoholu było niewielkie, a sprawca poruszał się drogą o małym natężeniu ruchu. Jednakże odmienne ustalenia nie muszą od razu stanowić o braku uwzględnienia wniosku o warunkowe umorzenie postępowania. Należy bowiem przekonać sąd, że kierowca będzie przestrzegał przepisów i uwzględnić wszystkie okoliczności faktyczne. Jedną z najważniejszych korzyści takiego sposobu zakończenia sprawy jazdy po alkoholu jest sam fakt bycia nadal osobą niekaraną. Osoba, wobec której sąd zastosował warunkowe umorzenie postępowania, może uzyskać zaświadczenie o niekaralności, ma zatem tzw. czystą kartę. Ubiegając się o nową pracę, np. nauczyciela, może przedstawić zaświadczenie o niekaralności. Osoba, której uda się uzyskać warunkowe umorzenie postępowania nie traci także pracy, jeżeli w danym zawodzie jest wymóg niekaralności.

W razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących przedstawionej materii bądź innej dotyczącej spraw karnych, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Autorem wpisu jest Katarzyna Kamińska – współpracownik Kancelarii, doktorant na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Źródła:

1/. M. Budyn-Kulik, Komentarz do art. 178(a) k.k., [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2020.

2/. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2019 poz. 1745).

3/. M. Mozgawa, Komentarz do art. 244 k.k., [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2020.

4/. K. Dąbkiewicz, [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, WKP 2018, LEX/el. 2018.

5/. B. Orłowski, Warunkowe umorzenie postępowania – jazda po alkoholu, opubl. 25.10.2019 r., https://www.rp.pl/Prawo/191029570-Warunkowe-umorzenie-postepowania—jazda-po-alkoholu.html [dostęp: 24.09.2020 r.].

Pozostałe publikacje